जुम्कित लामा (कार्की) :संघर्ष, समर्पण र नेतृत्वको प्रेरणादायी यात्रा हुम्लाको दुर्गम गाउँदेखि कर्णाली प्रदेश सरकारको नेतृत्वसम्म

२०८३ ,भदौ १३,शनिबार
हुम्ला ।कर्णाली प्रदेशको राजनीतिक यात्रामा महिलाको सहभागिता र नेतृत्वको चर्चा गर्दा जुम्कित लामा (कार्की)को नाम उल्लेखनीय रूपमा आउँछ । हुम्लाको दुर्गम हिमाली भूगोलमा जन्मिएर सामाजिक, राजनीतिक तथा महिला आन्दोलन हुँदै प्रदेशसभा सम्मको यात्रा तय गर्नुभएकी लामा संघर्ष, निरन्तरता र जनसेवाप्रतिको प्रतिबद्धताको उदाहरणका पत्रा हुनुहुन्छ।
सामान्य किसान परिवारमा जन्मिएर ग्रामीण जीवनका कठिनाइलाई नजिकबाट अनुभूति गर्नुभएकी उहाँले बाल्यकालदेखि नै श्रम, अभाव र सामाजिक चुनौतीको सामना गर्नुभयो। यही अनुभवले उहाँमा समाज र समुदायका समस्या बुझ्ने तथा परिवर्तनका लागि सक्रिय हुने चेतनाको विकास गरायो। समयक्रममा विद्यार्थी राजनीतिमा प्रवेश गर्नुभएकी उहाँले राजनीतिक संगठन, महिला आन्दोलन र जनपरिचालनका विभिन्न चरण पार गर्दै प्रदेश राजनीतिमा आफ्नो स्थान बनाउन सफल हुनुभयो।

हाल उहाँ कर्णाली प्रदेशसभा सदस्यका रूपमा राजनीतिक तथा नीतिगत भूमिकामा सक्रिय हुनुहुन्छ। २०८३ साल भदौमा कर्णाली प्रदेश सरकारको भूमि व्यवस्था, कृषि तथा सहकारी मन्त्रीको जिम्मेवारी सम्हाल्नुभएपछि उहाँको राजनीतिक यात्राले अर्को महत्वपूर्ण उचाइ प्राप्त गरेको छ ।
जन्म र पारिवारिक पृष्ठभूमि
जुम्कित लामा (कार्की)को जन्म २०४० साल जेठ २५ गते तत्कालीन बरगाउँ गाउँ विकास समिति, हालको सिमकोट गाउँपालिका–३, हुम्लामा भएको हो। उहाँका बुबा प्रेमबहादुर लामा र आमा पुनोर लामा हुनुहुन्छ।
हिमाली जिल्लाको सामान्य परिवारमा जन्मनुभएकी उहाँको बाल्यकाल ग्रामीण परिवेशमै बित्यो। त्यसबेलाको हुम्लामा यातायात, शिक्षा, स्वास्थ्य, सञ्चारलगायतका आधारभूत सेवासुविधा आजको तुलनामा निकै सीमित थियो । भौगोलिक विकटताले दैनिक जीवनलाई थप कठिन अबस्था थियो ।
कृषि तथा पशुपालनमा आधारित पारिवारिक जीवनमा हुर्कंदै उहाँले सानैदेखि श्रमको महत्व बुझ्नुभयो। घरायसी काम, घाँस–दाउरा, पशुपालन, खेतीपाती तथा सामुदायिक गतिविधिमा सहभागी हुँदै उहाँले अनुशासन, आत्मनिर्भरता र सहकार्यको संस्कार सिक्नुभयो।
ग्रामीण समाजमा महिलाले भोग्ने विभेद, अभाव र सीमित अवसरलाई नजिकबाट देखेपछि उहाँमा सामाजिक परिवर्तनप्रतिको चेतना विस्तार हुँदै गयो। यही चेतनाले भविष्यमा उहाँको राजनीतिक तथा सामाजिक यात्रालाई दिशानिर्देश ग¥यो।
शिक्षासँगै विकसित हुँदै गएको राजनिती नेतृत्व चेतना

लामाले प्रारम्भिक शिक्षा आफ्नै गाउँमा रहेको रलिङ्ग माध्यमिक वद्यालयबाट प्राप्त गर्नुभयो। दुर्गम हिमाली हुम्लाका अवस्था, सीमित शैक्षिक स्रोत र कठिन भौगोलिक परिस्थितिका बीच उहाँले अध्ययनलाई निरन्तरता दिनुभयो।
विद्यार्थी जीवनमै उहाँ सामाजिक तथा सामूहिक गतिविधिमा सक्रिय हुनुहुन्थ्यो। विद्यार्थीका साझा समस्या, शैक्षिक अधिकार र सामाजिक विषयमा चासो राख्ने उहाँको स्वभावले नेतृत्व क्षमताको विकास गर्न सहयोग पु¥यायो।
अध्ययनलाई केवल व्यक्तिगत प्रगतिको माध्यमका रूपमा नहेरी सामाजिक परिवर्तनसँग जोडेर बुझ्ने दृष्टिकोण लामामा विकसित हुँदै गयो। यही सोचले उहाँलाई विद्यार्थी आन्दोलनतर्फ आकर्षित ग¥यो र राजनीतिक यात्राको आधार तयार भयो।

विद्यार्थी आन्दोलनबाट राजनीतिक यात्राको सुरुआत
जुम्कित लामा (कार्की)ले २०५६ सालमा अखिल (क्रान्तिकारी) मार्फत विद्यार्थी राजनीतिमा प्रवेश गर्नुभयो। त्यो समय नेपालको राजनीतिक तथा सामाजिक परिवेश तीव्र परिवर्तनको चरणमा थियो। सामाजिक असमानता, वर्गीय विभेद, महिला अधिकार, समान अवसर र सीमान्तकृत समुदायको प्रतिनिधित्वजस्ता विषय सार्वजनिक बहसका महत्वपूर्ण मुद्दा बनिरहेका थिए।
विद्यार्थी संगठनमा आबद्ध भएपछि उहाँले संगठन निर्माण, जनचेतना, प्रशिक्षण तथा विद्यार्थीका सवालमा सक्रिय भूमिका निर्वाह गर्नुभयो। राजनीतिक गतिविधिसँगै उहाँको संगठनात्मक क्षमता र नेतृत्व कौशल पनि क्रमशः विकसित हुँदै गयो।
माओवादी आन्दोलनमा सक्रिय सहभागिता
२०५८ सालदेखि उहाँ तत्कालीन नेकपा (माओवादी) आन्दोलनमा सक्रिय हुनुभयो। राजनीतिक परिवर्तन, सामाजिक न्याय र समावेशी राज्य व्यवस्थाको मागसहित अघि बढेको त्यस आन्दोलनमा उहाँले संगठन निर्माण तथा जनपरिचालनका गतिविधिमा सहभागिता जनाउनुभयो।
कर्णालीजस्तो भौगोलिक रूपमा विकट क्षेत्रमा राजनीतिक संगठन विस्तार आफैंमा चुनौतीपूर्ण थियो। यातायातको कठिनाइ, सीमित स्रोतसाधन र दुर्गम बस्तीका कारण गाउँ–गाउँ पुगेर राजनीतिक तथा सामाजिक चेतना फैलाउनु सहज थिएन।
तर चुनौतीकै बीच उहाँले महिला, युवा तथा ग्रामीण समुदायलाई राजनीतिक प्रक्रियासँग जोड्ने प्रयास जारी राख्नुभयो। यही क्रममा उहाँको संगठनात्मक क्षमता र जनसम्बन्ध थप बलियो बन्दै गयो।
महिला आन्दोलनमा नेतृत्व
जुम्कित लामा (कार्की)को राजनीतिक पहिचानको महत्वपूर्ण पक्ष महिला आन्दोलन पनि हो। उहाँले अखिल नेपाल महिला संघ (क्रान्तिकारी)मा विभिन्न जिम्मेवारी निर्वाह गर्नुभयो।

महिलाको राजनीतिक सहभागिता, नेतृत्व विकास, लैङ्गिक समानता तथा सामाजिक अधिकारका विषयलाई उहाँले निरन्तर उठाउँदै आउनुभएको छ। विशेषगरी ग्रामीण र हिमाली क्षेत्रका महिलालाई सामाजिक तथा राजनीतिक गतिविधिमा सहभागी गराउन उहाँले भूमिका निर्वाह गर्नुभयो। उहाँको राजनीतिक यात्राले एउटा महत्वपूर्ण सन्देश दिन्छ—महिला केवल घरपरिवारको जिम्मेवारीमा सीमित रहने होइनन्; उनीहरू समाज, समुदाय र राज्य निर्माणको नेतृत्व गर्न पनि सक्षम छन्।
कर्णालीका महिलाले भोग्दै आएका शिक्षा, स्वास्थ्य, रोजगारी, हिंसा, सामाजिक विभेद र अवसरको असमानताजस्ता विषयलाई नीतिगत तहमा उठाउनु उहाँको प्राथमिकतामध्ये पर्दै आएको छ।
पार्टी संगठनमा जिम्मेवारी
लामाले राजनीतिक संगठनमा विभिन्न जिम्मेवारी सम्हाल्दै संगठन निर्माण र कार्यकर्ता परिचालनमा अनुभव हासिल गर्नुभयो। उहाँ माओवादी कर्णाली प्रदेश सचिवालय सदस्यका रूपमा समेत सक्रिय रहनुभएको छ।
संगठन विस्तार, कार्यकर्ता प्रशिक्षण, महिला तथा युवाको नेतृत्व विकास, स्थानीय तहसम्म राजनीतिक पहुँच विस्तार तथा जनसरोकारका विषयलाई राजनीतिक एजेन्डासँग जोड्ने कार्यमा उहाँको भूमिका रहँदै आएको छ। लामो समय संगठनमा काम गरेकाले प्रदेश राजनीतिमा प्रवेश गर्दा उहाँसँग जनस्तरको अनुभव, संगठनात्मक क्षमता र राजनीतिक अभ्यासको पर्याप्त आधार तयार भइसकेको थियो।
प्रदेशसभा सदस्यको जिम्मेवारी

२०७९ सालको निर्वाचनपछि जुम्कित लामा (कार्की) समानुपातिक निर्वाचन प्रणालीमार्फत कर्णाली प्रदेशसभा सदस्य निर्वाचित हुनुभयो। प्रदेशसभा सदस्यका रूपमा उहाँले कर्णालीका नागरिकका साझा समस्यालाई नीति तथा कार्यक्रममार्फत सम्बोधन गर्नुपर्ने विषयमा आवाज उठाउँदै आउनुभएको छ।
महिला अधिकार, जनजाति तथा सीमान्तकृत समुदायको प्रतिनिधित्व, कृषि, सहकारी, भूमि व्यवस्थापन, शिक्षा, स्वास्थ्य, पूर्वाधार तथा युवाको रोजगारी उहाँका प्राथमिक सरोकारका विषय हुन्।
विशेषगरी हुम्लालगायत हिमाली जिल्लाले भोग्दै आएका भौगोलिक कठिनाइ र विकासको असमानतालाई प्रदेशस्तरीय बहसमा ल्याउनु उहाँको राजनीतिक भूमिकाको महत्वपूर्ण पक्ष हो।
मन्त्रीको जिम्मेवारी : नयाँ अवसर, नयाँ चुनौती
२०८३ साल भदौमा जुम्कित लामा (कार्की) कर्णाली प्रदेश सरकारको भूमि व्यवस्था, कृषि तथा सहकारी मन्त्री नियुक्त हुनुभयो। पद तथा गोपनीयताको शपथ ग्रहणसँगै उहाँले मन्त्रालयको जिम्मेवारी सम्हाल्नुभयो।

कर्णालीको अर्थतन्त्रमा कृषि क्षेत्रको महत्वपूर्ण भूमिका रहे पनि परम्परागत उत्पादन प्रणाली, बजारको अभाव, पूर्वाधारको कमजोरी, प्रविधिको सीमित प्रयोग तथा कृषकको न्यून आयजस्ता समस्या अझै चुनौतीका रूपमा रहेका छन्।
यस्तो अवस्थामा मन्त्रीका रूपमा उहाँसमक्ष कृषि उत्पादन र उत्पादकत्व वृद्धि, कृषिको आधुनिकीकरण, कृषकमैत्री नीति, स्थानीय उत्पादनको बजारीकरण तथा किसानको आयआर्जन बढाउने महत्वपूर्ण जिम्मेवारी रहेको छ।
त्यसैगरी सहकारी क्षेत्रको सुदृढीकरण, भूमि व्यवस्थापन तथा अभिलेखीकरण, कृषि क्षेत्रमा प्रविधिको प्रयोग, खाद्य सुरक्षा र महिला तथा युवाको कृषि क्षेत्रमा सहभागिता विस्तार पनि उहाँको मन्त्रालयसँग प्रत्यक्ष जोडिएका विषय हुन्।
कर्णालीको भौगोलिक तथा जलवायु विशेषतालाई ध्यानमा राख्दै स्थानीय स्रोतसाधनमा आधारित कृषि प्रणालीलाई प्रवद्र्धन गर्नुपर्ने आवश्यकता उहाँको जिम्मेवारीको अर्को महत्वपूर्ण पक्ष हो।
व्यक्तिगत जीवन र संघर्ष
जुम्कित लामा (कार्की)ले चन्द्रसिंह कार्कीसँग अन्तरजातीय विवाह गर्नुभएको थियो। सामाजिक विविधता र पारस्परिक सम्मानको सन्देश दिने उहाँको वैवाहिक जीवन व्यक्तिगत जीवनको महत्वपूर्ण अध्याय हो।
तर जीवनमा आएको श्रीमान्को असामयिक निधनले उहाँलाई गहिरो पीडा दियो। व्यक्तिगत जीवनमा आएको ठूलो क्षतिका बाबजुद उहाँले आफ्नो राजनीतिक तथा सामाजिक यात्रालाई रोक्नुभएन।
पीडालाई कमजोरी नभई शक्तिमा रूपान्तरण गर्दै सार्वजनिक जीवनमा निरन्तर सक्रिय रहनु उहाँको संघर्षशील व्यक्तित्वको अर्को महत्वपूर्ण पक्ष हो।

समावेशी विकासप्रतिको दृष्टिकोण
लामाको राजनीतिक दृष्टिकोणमा समावेशी लोकतन्त्र, सामाजिक न्याय र समान अवसरले महत्वपूर्ण स्थान राख्छ । उहाँका लागि विकासको अर्थ केवल भौतिक पूर्वाधार निर्माण मात्र होइन, समाजका सबै वर्ग र समुदायले समान अवसर प्राप्त गर्नु पनि हो।
महिला, जनजाति, सीमान्तकृत समुदाय, किसान तथा युवाको आर्थिक र सामाजिक सशक्तीकरणबिना कर्णालीको समग्र विकास सम्भव नहुने उहाँको दृष्टिकोणसँग जोडिएका विषय हुन्।
स्थानीय स्रोत–साधनको उपयोग, कृषि उत्पादनको मूल्य अभिवृद्धि, पर्यटन विकास, सहकारीमार्फत ग्रामीण अर्थतन्त्रको सुदृढीकरण तथा युवालाई रोजगारी र उद्यमशीलतासँग जोड्नु उहाँले प्राथमिकता दिँदै आउनुभएका विषय हुन्।

कर्णालीको विकासका लागि कृषि र स्थानीय उत्पादन

कर्णाली प्राकृतिक स्रोत, जैविक विविधता, जडीबुटी, कृषि तथा पर्यटनका दृष्टिले सम्भावनायुक्त प्रदेश हो। तर भौगोलिक विकटता, कमजोर पूर्वाधार, बजारको सीमितता र पर्याप्त लगानीको अभावका कारण ती सम्भावना पूर्ण रूपमा उपयोग हुन सकेका छैनन्।
यस्तो अवस्थामा स्थानीय उत्पादनलाई बजारसँग जोड्ने, कृषिमा आधुनिक प्रविधि भित्र्याउने, उत्पादनको मूल्य अभिवृद्धि गर्ने र किसानलाई आर्थिक रूपमा आत्मनिर्भर बनाउने नीति आवश्यक छ।
हिमाली तथा पहाडी क्षेत्रमा उत्पादन हुने स्थानीय तथा रैथाने कृषि उपजको संरक्षण र प्रवद्र्धन गर्दै त्यसलाई व्यावसायिक उत्पादनसँग जोड्न सके कर्णालीको ग्रामीण अर्थतन्त्रलाई नयाँ गति दिन सकिने सम्भावना छ।

महिला नेतृत्वका लागि प्रेरणाको स्रोत

हुम्लाको दुर्गम गाउँबाट प्रदेश सरकारको नेतृत्व तहसम्म पुग्नु आफैंमा महत्वपूर्ण राजनीतिक यात्रा हो। सीमित अवसर, कठिन भौगोलिक अवस्था र सामाजिक चुनौतीका बीच निरन्तर सक्रिय रहँदै प्रदेशस्तरीय नेतृत्वमा पुग्नु महिला राजनीतिक सहभागिताका दृष्टिले पनि प्रेरणादायी उपलब्धि हो।
उहाँको यात्राले विशेषगरी ग्रामीण तथा हिमाली क्षेत्रका महिलालाई राजनीति र सार्वजनिक जीवनमा सक्रिय हुन प्रेरित गर्ने आधार प्रदान गरेको छ। संघर्ष, निरन्तरता र जनसेवाप्रतिको प्रतिबद्धताले नेतृत्व निर्माण हुन्छ भन्ने सन्देश उहाँको जीवनयात्राले दिन्छ।

योगदान र सम्भावना

जुम्कित लामा (कार्की)को राजनीतिक तथा सामाजिक यात्रालाई हेर्दा उहाँको योगदान मुख्यतः महिला सशक्तीकरण, समावेशी प्रतिनिधित्व, राजनीतिक संगठन निर्माण, जनसरोकारका मुद्दा उठान तथा कर्णालीको विकासका सवालसँग जोडिएको देखिन्छ।

विद्यार्थी आन्दोलनबाट सुरु भएको राजनीतिक यात्रा महिला आन्दोलन, पार्टी संगठन, प्रदेशसभा हुँदै प्रदेश सरकारको मन्त्री पदसम्म आइपुगेको छ। यस यात्राले उहाँलाई कर्णालीको समकालीन राजनीतिमा आफ्नै पहिचान बनाउन सहयोग गरेको छ।

अब मन्त्रीका रूपमा उहाँसमक्ष आफ्नो राजनीतिक अनुभवलाई नीतिगत कार्यान्वयनसँग जोड्ने चुनौती छ। किसान, महिला, युवा, सहकारीकर्मी तथा दुर्गम क्षेत्रका नागरिकका अपेक्षालाई व्यवहारिक कार्यक्रममार्फत सम्बोधन गर्न सक्नु उहाँको आगामी राजनीतिक यात्राको महत्वपूर्ण परीक्षा हुनेछ।

निष्कर्ष
जुम्कित लामा (कार्की)को जीवनयात्रा संघर्ष, समर्पण, साहस र निरन्तरताको कथा हो। हुम्लाको दुर्गम गाउँबाट सुरु भएको उहाँको यात्रा विद्यार्थी आन्दोलन हुँदै महिला आन्दोलन, राजनीतिक संगठन, प्रदेशसभा र अन्ततः कर्णाली प्रदेश सरकारको मन्त्री पदसम्म पुगेको छ।
लामा समुदायको बुहपति प्रथामा जन्मिएकी लामा जीवनका कठिनाइ भोग्नुभएकी उहाँले समाजका सीमान्तकृत वर्ग र महिलाका सवाललाई राजनीतिक यात्राको महत्वपूर्ण हिस्साका रूपमा अघि बढाउनुभएको छ।
कर्णालीको विकास, महिला सशक्तीकरण, किसानको जीवनस्तर सुधार, सहकारीको सुदृढीकरण तथा समावेशी राजनीतिक प्रतिनिधित्वका क्षेत्रमा उहाँको भूमिका आगामी दिनमा अझ महत्वपूर्ण हुने अपेक्षा गर्न सकिन्छ।
जुम्कित लामा (कार्की)को जीवनले एउटा स्पष्ट सन्देश दिन्छ—कठिन भूगोलले सम्भावनालाई रोक्न सक्दैन, यदि इच्छाशक्ति, निरन्तर संघर्ष र जनसेवाप्रतिको प्रतिबद्धता बलियो छ भने। यही कारण उहाँको राजनीतिक यात्रा कर्णालीका महिला, युवापुस्ता र दुर्गम क्षेत्रबाट नेतृत्वमा आउन चाहनेहरूका लागि प्रेरणाको स्रोत बन्न सक्छ।